پیش­بینی بحران مالی بازار سهام ایران با تاکید بر متغیرهای درونی و بیرونی با استفاده از مدل­های هوشمند

چکیده

هدف پژوهش حاضر، ارائه مدلی نوین برای پیش‌بینی بحران‌های مالی در بازار سهام ایران با تأکید بر نقش متغیرهای درونی و بیرونی و بهره‌گیری از مدل‌های هوشمند است. با توجه به ضعف نسبی مدل‌های سنتی در تحلیل پیچیدگی‌های بازار سرمایه ایران و وجود عوامل کلان اقتصادی، نوسانات شدید، تحریم‌ها و وقایع سیاسی، پژوهش حاضر با ترکیب رویکردهای دلفی فازی، دیمتل فازی و سیستم استنتاج فازی-عصبی تطبیقی (ANFIS) به شناسایی و تحلیل ۲۹ شاخص مؤثر پرداخت. این شاخص‌ها شامل عوامل کلان اقتصادی، ویژگی‌های شرکت، ویژگی‌های صنعت، وقایع سیاسی و نظرات خبرگان هستند که ساختار علّی و معلولی آن‌ها به دقت بررسی شد. نتایج مدل هوشمند طراحی‌شده، دقت بالایی را در پیش‌بینی بحران‌های مالی بازار سهام نشان داد (ضریب همبستگی 0.93) و توانست روابط بحرانی و حساسیت هر عامل نسبت به بروز بحران را روشن سازد. دستاورد پژوهش برای تصمیم‌گیرندگان بازار مالی، توسعه مدل‌های پیش‌بینی دقیق‌تر، طراحی سیستم‌های هشداردهنده زودهنگام و بهبود مدیریت ریسک است. همچنین، نتایج این مطالعه می‌تواند مبنایی برای بهینه‌سازی سیاست‌های مالی و مقاوم‌سازی بازار سرمایه در برابر شوک‌های اقتصادی باشد. پژوهش حاضر زمینه مناسبی برای مطالعات آتی فراهم می‌کند؛ از جمله بررسی نقش متغیرهای رفتاری و روان‌شناختی سرمایه‌گذاران و به‌کارگیری روش‌های پیشرفته داده‌کاوی و یادگیری ماشین برای ارتقای دقت مدل‌های هشدار بحران.